Yüce Eleusis Gizemleri, Törenleri ve Kutsal Günleri – Eylül Ayı

Eleusis Gizemleri Antik Yunan’ın en derin kültlerinden biridir. Temel anlamda Demeter-Perpsehone-Dİonysoss ve Hades’i içeren bir dizi “yeraltı” ve öte aleme iniş, ölüm-yeniden doğum gizemlerini içerir. Bu gizemler Kore’nın Hades tarafından yeraltına kaçırılması ve artık Kore’nın adının Persephone olması sonrasında, Demeter’in yaşlı bir kadın kılığına girip 9 gün boyunca kızını arayışını temel alır. Burada başına gelenler, yaşadıkları canlandırılır.. Bu sırada Demeter yaşlı bir kadın olarak Eleusis kentine gelir ve burada gizemleri başlatır. Bu ilginç bir mitle anlatılır.

Ölümsüzlüğün ve Gizemlerin Tanrıçası Demeter

Kentte çok iyi karşılanır, lakin kimse onun Tanrıça olduğunu bilmemektedir. Demeter’de bu iyilikleri karşılıksız bırakmaz ve kadim bir büyüyü kullanarak Kral Celeus’un Oğlu Demophon’u ölümsüz yapmaya karar verir. Onu ölümsüz yapmak için ambroise ve kutsal yağla yağlayıp aile ocağında ölümlü parçalarını ateşte yakmaya başlar. Aile ocağı atalar ve dolasıyıla yeraltı ile alakalıdır. Böylelikle Demophon ölecek ve yeniden ateşten doğacaktır. Tam bu işlem sırasında Demophon’un annesi 

Meterina salona girer ve Tanrıça olduğunu da bilmediği için çok korkup Yaşlı Kadın kılığındaki Demeter’e saldırır. O anda Demeter insan kılığından çıkıp Tanrıça suretini gösterir. Yaydığı ışık, haşmeti, sihri Meterina başta olmak üzere odaya onla birlikte giren herkesi ürpertir. Demeter bu saygısızlığa çok kızar ve ölümsüz yapmakta olduğunu ve vazgeçtiğini söyler. Çünkü Demeter, kızının acısını bir tek Demophon’un bakıcılığını yaparken hatırlamamaktadır. Kral Celeus ve eşi Meterina çok pişman olurlar ve onun adına bir kutsal tapınak yaptırarak orada ikamet etmesini rica edip af dilerler.

Demeter, tapınağı ve özürlerini kabul ederek, bir müddet daha orada kalmaya karar verir. Bu sırada da diğer oğulları olan Triptolemos’un hasta olduğunu fark eder. Bebeğe acır ve onu kutsal sütüyle emzirir. O derin bağ nedeniyle Triptolemos’a bazı gizemleri öğretmeye karar verir. Tarımı, bazı sihir sanatlarını, kehanetlerini öğreterek onu yarı tanrı yapar.

Triptolemos, oradaki halka tarımı, zanaatları öğretir ve iki ejderin çektiği arabayla yolculuk yapar. Artık Demeter’in evlatlık çocuğu olarak onun kutsamasına mahzar olmuştur.

İşte bu mit, Eleusis gizem kültünde önemli bir yere sahiptir.

9 olması tesadüf değildir çünkü son rakam olarak ölümü temsil eder, bitişleri, sonlanışı. Dişil gizemleri ve bilinmeyen diyarın sayısıdır. Haliyle 9 günlük yolculuğu ölümün diyarına yapılan yolculuğun da gizemlerini taşır. 

Demeter hasat, bolluk, bereket ve orijininde Demeter-Kibele kültü olarak Toprak Tanrıçası olduğu kadar da kara kışın yaşlı bilge Tanrıçası yani ölümün ve yeniden doğumun da Tanrıçasıdır. Kıtlığın, verimsiz toprağın, soğuk ölümü içeren kışın da Tanrıçasıdır. Kore ise bakire Tanrıçadır ve Hades ile yeraltına inip evlenerek erginlenmesini içerir. Böylece Anne-Bakire Genç Kız Tanrıçası kutsanır, onların oğlu yeni Tanrı ve aynı zamanda eşi olan Ölümün Tanrısı.

Bütün bu gizemler içinde Hekate‘nin de önemli yeri vardır çünkü Hekate hem Persephone’a yeraltında nedimelik yapar hem de Demeter’in Persephone’u arayışında ona yardımcı olur. Bir diğer önemli isim Hades‘tir ama onun sırları da ancak gizeme inisiye olanlara açıktır.

Eleusis gizemleri elbette 21 Eylül Sonbahar ekinoksuna bağlanır. Şu linkten detaylı bir şekilde miti ve anlamını okuyabilirsiniz:

Persephone ile Hades Miti

Kutsal Günler ve Törenler

Lakin 21 Eylül’den önce Yüce Gizemler, Antik Yunanlıların ay “Attik” takviminde Boedromion denen aya tekabül eden günlerde kutlanırdı. O da geç yaz olarak Eylül veya Ekim gibi olmaktadır ve yaklaşık 10 gün sürmektedir.İlk başlangıcı saymazsak 9 gün sürer ki bu da Demeter’in yolculuğudur.

Törenler iki parçadan oluşmaktadır. İlki küçük gizemler denen kısımdır. Burası genç, yaşlı, kadın erkek, köle, soylu herkese açık kısımdır. Yüce Gizemler ise ancak inisiye adaylarına açık kutlamaları içerir. Yüce gizemler oldukça disiplinli ve ciddi arınmalar içeren ritüeller içerir. 

İlk gün 14. Boedromion ayının 14. günüdür. Bu da Dolunay’a denk gelir. Yaklaşık Eylül dolunayıdır. Demeter ve Persephone-Kore’ye adanmış Eleusinion tapınağına Eleusis’e Demeter rahipleri tarafından kutsal eşyalar getirilir. Aynı zamanda kutsal eşyalarla birlikte geçit töreni başlamaktadır. Yüksek rahipler ve rahibeler bu eşyaları getirme görevi sırasında yolda, Demeter’e adanmış kutsal mekanında incir ağacı altında dinlenirlerdi. Kente geldiklerinde soylular ve önde gelen rahipler rahibeler tarafından karşılanırlardı. 

15. Boedromion “Toplanma” yani “Agyrmos” olarak adlandırılır.Aslında birinci gündür. Geleneklerin başladığı zamandır. Kurbanlar verilir. Ve böylece rahipler tarafından kutlamalar başlatılır. İnisiye adayları (onlara “mystai” denirdi) sessizlik yemini ederler. Oruç tutarlar, bunlar güneşin batışından güneşin doğuşuna kadar sürerdi. Bu sürede hiç yemek yemez, hiçbir şey içmezlerdi. Bu Demeter’in kızını aradığı gün boyunca tutulurdu. Akşamları yemek yenebilirdi. Sadece yasaklı yemekler vardı; et, balık, kırmızı şarap, elma, nar ve fasulye yasaktı.

Bu oruç hem bir arınmadır hem de yasaklı yemeklerin bazıları arınma, elma, nar ve fasulye gibi gıdalar ise sembolik anlamda daha o gizemlere hazır olmadıkları için tüketilmemektedir. 

Bütün bu kutlamalarda şarkılar söylenir ve dansler edilir, başlangıçta, Zeus, Athena, Demeter, Persephone gibi ilahlara övgüler içeren kutsal dualar, ilahiler okunurdu. 

Arınma Törenleri

16. günden 17.e güne kadar inisiyeler Phaleron’da banyo yaparlar arınmaları için. 2. Gün olan 16. Boedromion Elasis olarak adlandırılır yani defetme veya uzaklaştırma. “Alade Mystai!” denerek çağrı başlanırdı. Yani “İnisiyeler denize!” 

Bu sembolik olarak Toprak Ana’nın rahmindeki suda arınma ve yeniden doğma demektir. Antik Yunan inancında deniz tuzunun şifa özellikleri vardır. “Deniz insanlığım tüm aptallığını yıkayıp, temizleyebilir” diye inanılırdı. Ayrıca sessizlik orucu da bugün tutulurdu.

17. Boedromion yani 3. Gün ”Heireia Deuro!” nidaları yükselirdi; “Kutsal adakları getirin.” Persephone’nun Yeryüzünden uzaklaşmasını hatırlamak adına domuzlar kurban edilir.

Bu kurbanların tam anlamı da bilinmemektedir. Kutlama, ölümü hatırlama, arınma veya yeni hasat-doğum için yakarış olduğu tahmin edilmektedir. 

Aynı zamanda Epidauria başlar ki bu tıp tanrısı da sayılan Asklepios’un festivalidir. Bu festival içinde festival oalrak varsayılır. Şifanın kızı Hygieia ile birlikte Atina’ya gelişini ve Eleusinion’da kalışına bir kutlamadır.

Şifa Rüyaları Gecesi 

4. gün şifalandıran rüyaların görüldüğü gündü. 18. Boedromion Asklepia yani Asklepios günün davamı olarak şifa günüydü.

Asklepios ve Hygeia kültünün Eleusis gizemlerine katılışı kutlanmaya devam ederdi. Özel kutsamalarla hekimler ve şifacılar çağırılırdı. Fiziksel dinlenme, ruhsal iyileşme günüydü. Şifa arayanlar kutsal tapınaklarda rüyaya yatarak, ilahi varlıkları davet ederek cevap aramaktadılar bugün. Eski zamanlar hastalıkların ilahi kaderle uyumlu olmamaktan kaynaklanıldığına inanıldığı için ilahi olanlarla temas kurup, kaderini aramak ve şifalandıran rüyalar görmek önemliydi. Gecenin sonunda inisiyeler rüyalarını therapeutes denen Askleopios veya Hygeia görevlerline anlatır ve anlam ararlardı. 

Cinsel özgürleşmenin sembolü Baubo: Antik Yunan yapımı. Vulvası belirgindir ve yüzü bazen göbeğinde betimlenir.

Kutsal Yolculuk Başlıyor: Baubo’nun Kutsaması

Bunların ardından Atina’da bulunan Kerameikos mezarlığından 18. Ve 19. günde bir kutsal yürüyüş başlar. Bu kutsal yola “Hierá Hodós” denmektedir. Bacchoi adı verilen dallarla inisiye adayları 21 kilometre boyunca deniz kenarından yürürler. Bu aynı zamanda onların arınma yürüyüşleridir. Bu yürüyüş boyunca kızının kaybındna sonra Demeter’i güldüren yaşlı bir kadın olan Iamge (Baubo) isimli Tanrıça’yı anarlar. Bu tanrıça oldukça bel altı şakalar yapan bir Tanrıça’dır ve müstehcen şakalarıyla Demeter’i güldürmüştür. Buna benzer slogan veya belaltı söylemler yapılır, müstehcen bağrışlarla yol alınır. Bu da arınmanın bir parçasıdır. Burada inisiye (mystei) toplumun ahlak kurallarından ve etik baskısından arınır. Ruhunu, müstehcenlikle özgürleştirerek, değer yargılarını yıkar. Bauba, cinsel özgürlük anlamına da gelmektedir.

20. ve 21. günlerinde Boedromion ayının, yani 6. Ve 7. Günler kutlamalarla geçerdi.  Kutsal danslar yapılırdı. Şarkılar söylenirdi. Ritüel kaplarla hasat meyveleri taşınırdı. Ekmekler adanırdı hem hasat kutlanırdı hem de daha fazla hasat talep edilirdi.  

Mysteriotides Nychtes: Gizemlerin Gecesi

21 ve 22. Boedromion’da yani 7. Ve 8. Günler ise inisiyeler için çok daha yoğun bir süreci kapsıyordu. Mysteriotides Nychtes yani gizemlerin gecesi denen bu günler derin gizemlere giriş yapılıyordu. 

İnisiyeler Eleusis tapınağında Telesterion adı verilen büyük bir salona girerler; ortada Anaktoron (saray) adı verilen bir merkez vardır ve sadece buraya Gizemlerin rahipleri (hiyerofanlar) girebilirler. Burada kutsal nesneler yer almaktadır.  Buraya girilmeden önce oruç tutulur,.

Buradan sonrası bilinmemekle birlikte aslında bazı söylenceler ve betimlemeler fikir vermektedir. Demeter Rahibesi ve Yüksek rahipler ilahiler söyleyerek, Tanrıça’yı davet ederlerdi. 

Ölümün Diyarında

Kykeon isimli kutsal içkiden içilirdi. Bu içkinin içinde şarap, keçi peyniri, arpa ve bazı doğal malzemeler vardır bal vs. gibi. Çavdar mahmuzu gibi psikoaktif şeyler de içine konduğu söylenir. Nane olduğu da tahmin edilmektedir. Böylece inisiyeler bu özel içkiyle bazı özel vizyonlar ve deneyimler yaşarlar ritüeller sayesinde. Buralarda Persephone-Hades miti işlenmekte ve yeraltına iniş ritüelleri gibi ölüme yakın deneyimler yaşandığı tahmin edilmektedir.  

8. Günde 22. Boedromion inisiyeler özel kaplardan ölüleri onurlandırmak için libasyon (sıvı adak) dökerlerdi. Halk da ölmüşleri onurlandırır. 23. gün Gizemler sonlanır ve herkes eve hazırlık yapardı.

9. Günde 24. Boedromion ise adak zamanıydı, eve dönülecek gündü. Rahipler tarafından Demeter ve Persephone için libasyonlar verilir. Plemochoai yani bolluğun akışı denirdi ve Epistrophe yani dönüş. Yine atalar ve ölüler onurlandırılırdı. Yeni hasat istenirdi. Ve kutlama tamamlanırdı.

Bütün bu süreç Demeter’in Persephone’u arayışı ve yeraltına kaçırılışını ve yeraltına iniş mitinin temsilidir aslında. Aynı şekilde kutsal Telesterion’da da benzer şekilde mitler canlandırılır. Eleusis gizemleri oldukça derin bir konudur ama Eylül ayı bu günler için özeldir. Bacchus – Dionysos’da onurlandırılır. Ve bereket boynuzu ile toprağın bereketlenmesi ve hasat kutlamaları ile yeni tanrının doğumu gibi bir çok gizem ritüeli de içerir. 

2020 yılının takviminde şöyledir:

2 Eylül –         14. Boedromion- kutsal eşyaların gelişi.

3 Eylül –         15. Boedromion – Toplanma ve kutlamanın başlangıcı

4 Eylül –         16. Boedromion – Arınma Banyo Ritüelleri

5 Eylül –         17. Boedromion – Asklepios Festivali

6/7/8 Eylül –   18. 19. 20. Boedromion – Kutsal yürüyüş 

8/9 Eylül-       20. 21. Boedromion – Telesterion’a giriş, Kykeon ile inisiyasyonun başlangıcı

10/11 Eylül-   22. 23. Boedromion – İnisiyasyon, ölüm deneyimleri, Ataların ve ölülerin onurlandırılması, adakların verilmesi.

12 Eylül-        24. Boedromion – Demeter ve Persephone’a libasyonların verilmesi ve dönüş.

Dilenirse bu yılın takvimi şu linkten takip edilebilir. Bu site her sene güncel takvim paylaşmaktadır: 

Dilenirse bu yılın takvimi şu linkten takip edilebilir. Bu site her sene güncel takvim paylaşmaktadır:

Antik Yunan Özel Günler Takvimi – 2020

Kutlama

Sizler de bu özel günlerde bereket çalışmaları yapabilir, 12 Eylül günü kutsal bir libasyon hazırlayarak bahçeniz varsa onla sulayabilirsiniz.

Antik Yunan’da Eleusis gizemleri dahilinde Demeter’in kutsal hayvanı olan domuz kurban edilirdi. Ama onun dışında toprağın bereketlenmesi ve güzel bir hasat ya da sadece bu günleri kutlamak için özel libasyonlar hazırlanırdı.

Kutsama ve kutlama için siz de libasyon hazırlayabilirsiniz. Genelde libasyon, şarap, bal ve zeytinyağ veya içine biraz da süt eklenerek konan sıvı adaktır. Böylesi günlerde bereket boynuzunu temsil eden boynuzlara bu adak konarak bahçelere dökülürdü. Demeter’in şarap yerine Eleusis gizemleri dahilinde arpa suyu (bira vs. sayabileceğimiz) adağını daha çok sevdiğini söyleyen kaynaklar vardır. Hatta arpa çorbası Eleusis gizemleri dahilinde tüketilen bir gıdadır. Haliyle arpa ve buğday gibi tohumlar da adak olarak sunulurdu.

Ayrıca aselbent böylesi kutlama ritüellerinde Demeter kültü için yakılan bir tütsüdür.

Eleusis gizemlerini ve miti, sonbaharı, ölüm ve yeniden doğuşu düşünüp, minik bir ritüelle bu süreci kutlayabilirsiniz.

Kutlamak için şu ritüeli yapabilirsiniz:

Demeter Eleusinia Seremonisi – Eleusis Gizemleri Kutlaması

Efe Elmas

Kadim Lisan

Henüz Yorum Yapılmamış

Cevap Yaz

E-Posta adresiniz paylaşılmayacak.